Elazığ’da son yıllarda hız kazanan arazi toplulaştırma çalışmaları, teoride tarımsal verimliliği artırmayı hedefleyen önemli bir kamu politikası olarak karşımıza çıkıyor. Dağınık, küçük ve verimsiz parsellerin birleştirilmesi; sulama, ulaşım ve üretim kolaylığı sağlanması amaçlanıyor. Ancak sahaya inildiğinde tablo, çoğu zaman bu ideal çerçevenin dışında gelişiyor.
Vatandaşın dilinde artık tek bir soru var: “Toplulaştırma kimin için yapılıyor?”
EN BÜYÜK SORUN: YERİNDE VE DEĞERİNDE VERİLMEME
Uygulamada en çok karşılaşılan şikâyet, vatandaşın yıllardır ekip biçtiği, değer verdiği arazisinin elinden alınarak yerine farklı bir bölgede, çoğu zaman daha düşük nitelikli bir parsel verilmesi.
Toplulaştırmanın temel ilkesi açıktır:
Eşdeğerlik (denklik) ilkesi.
Yani vatandaşın verdiği arazinin;
Toprak kalitesi,
Sulama imkânı,
Konumu,
Tarımsal verimliliği
dikkate alınarak karşılık verilmesi gerekir.
Ancak sahadaki birçok örnekte bu ilkenin ya yeterince uygulanmadığı ya da vatandaşın bu konuda bilgilendirilmediği görülüyor.
ASKI SÜRECİ: KAÇIRILAN EN KRİTİK HAK
Toplulaştırma sürecinde en kritik aşama “askı ilanı”dır. Proje planları askıya çıkarılır ve vatandaşlara itiraz hakkı tanınır.
Ancak burada ciddi bir sorun var:
Birçok vatandaş ya bu süreçten haberdar olmuyor ya da teknik detayları anlayamadığı için itiraz etmiyor.
Oysa bu süre kaçırıldığında, sonradan hak aramak çok daha zor hale geliyor.
HUKUK NE DİYOR? VATANDAŞIN ELİ BOŞ DEĞİL
Toplulaştırma işlemleri bir idari işlemdir ve hukuki denetime tabidir. Vatandaşın başvurabileceği yollar şunlardır:
Askı sürecinde itiraz hakkı
İşlem kesinleştikten sonra idare mahkemesinde iptal davası
Açık değer kaybı varsa tazminat talebi
Özellikle Danıştay kararlarında, eşdeğerlik ilkesine aykırı yapılan dağıtımların iptal edildiği birçok örnek bulunmaktadır.
ORTAK ALAN KESİNTİLERİ VE BELİRSİZLİK
Bir diğer tartışma konusu ise “DOP” benzeri kesintilerdir. Yol, kanal, ortak kullanım alanları için yapılan kesintilerin oranı ve şeffaflığı çoğu zaman vatandaş nezdinde soru işareti yaratmaktadır.
“Benim arazimden ne kadar kesildi, neden kesildi?” sorusunun net bir cevabı çoğu zaman verilemiyor.
SONUÇ: DEVLETİN GÜCÜ, VATANDAŞIN ADALET DUYGUSUYLA ÖLÇÜLÜR
Arazi toplulaştırması doğru uygulandığında hem çiftçiyi hem ülke ekonomisini güçlendiren bir araçtır. Ancak yanlış uygulandığında, yılların emeğini bir kalemde silen bir mağduriyet mekanizmasına dönüşür.
Unutulmamalıdır ki;
Toprak, bu coğrafyada sadece bir mülk değil,bir hayat, bir geçmiş ve bir gelecek meselesidir.
Devletin görevi sadece düzenleme yapmak değil,adil ve şeffaf bir düzenleme yapmaktır.
Elazığ’da yürütülen toplulaştırma çalışmalarının da bu hassasiyetle gözden geçirilmesi artık bir tercih değil, zorunluluktur.
VATANDAŞ NE YAPMALI?
Bu süreçte hak aramak mümkündür:
DSİ ve Tarım Reformu’na maddi hata başvurusu
60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası
Gerekirse yürütmenin durdurulması talebi
Tapu kesinleştiyse muhdesatın aidiyeti davası
Unutulmamalıdır:
Süreler kaçırılırsa hak aramak zorlaşır.
