Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasa’da kendisine tanınan bilgi edinme ve denetim yetkilerini kullanmak için milletvekillerine yazılı soru önerme hakkı vermiştir.
Bu hak, teoride, yürütmenin faaliyetlerini denetlemek, halkın talep ve beklentilerini gündeme taşımak ve hükümet politikalarının uygulanışını sorgulamak amacıyla düzenlenmiştir.
1961 Anayasası’nda “Parlamenter denetim yolları”, 1982 Anayasası’nda ise “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin bilgi edinme ve denetim yolları” başlığı altında yer alan bu mekanizma, demokratik sistemin en temel araçlarından biri olarak kabul edilir.
...
Ancak uygulamaya baktığımızda tablo pek de iç açıcı değildir.
İki yıla yakın verilen onlarca sorun önergesinde Elazığ'da ne gibi değişiklikler olmuştur bunu bilen yok.
Son dönemde MHP Elazığ Milletvekili Semih Işıkver’in verdiği soru önergelerine göz attığımızda, Elazığ’ın kalkınmasıyla doğrudan ilgili talepler dikkat çekiyor: yeni araç muayene istasyonu, GES organize sanayi bölgesi kurulması, jeotermal kaynakların ekonomiye kazandırılması, Baskil ilçesi Altunuşağı köyünün sulama ihtiyacı…
Bu önergelerin büyük bölümü hâlâ 15 günlük cevaplanma süresi içinde bekliyor.
Daha eski iki önerge ise (televizyon lisans bedelleri ile SEGE-2025 raporunda Elazığ’ın sıralaması) cevaplandırılmamış ve “Gelen Kağıtlarda İlan Edildi” notuyla geçiştirilmiş durumda.
CHP Elazığ Milletvekili Gürsel Erol’un önergelerinde de benzer bir manzara var.
2024 Mayıs ayından beri cevap bekleyen 1 Mayıs sağanak yağışı önergesinden tutun, Elazığ’daki içme suyu sorununa, çocuk yoksulluğu oranlarına ve düşük gelirli hanelere verilen beslenme desteğine kadar birçok konuda önergeler verilmiş.
Çoğu ya süresi geçtikten sonra cevaplanmış ya da “istatistik bilgi yok” gibi yuvarlak ifadelerle savuşturulmuş.
...
Bu tablo, birkaç temel soruyu akla getiriyor:
Madem bu önergelerin büyük bölümü ya cevaplanmıyor ya da geçiştiriliyor, neden milletvekilleri ısrarla bu yolu tercih ediyor?
Cevaplanması muhtemel olmayan, çoğu zaman istenilenin çok uzağında ve mevzuatla geçiştirilen yanıtlara rağmen bu çaba neden sürdürülüyor?
Maalesef cevap çok da karmaşık değil: “Dostlar bizi pazarda görsün” misali bir kamuoyu yönetimi çabası.
Milletvekilleri, yerel sorunları çözmek için ilçe kaymakamlıkları, belediyeler, valilik, ilgili bakanlıkların taşra teşkilatlarıyla doğrudan irtibat kurmak, proje üretmek, takipçisi olmak yerine; en kolay ve görünür yolu tercih ediyor: TBMM’ye bir önerge vermek, sosyal medya hesabından paylaşmak ve “Biz görevimizi yapıyoruz” imajı çizmek.
…
Oysa asıl muhalefet ve temsil görevi, salonlarda ve kürsüde değil, sahada yapılmalıdır.
Bir milletvekilinin asli vazifesi, seçildiği bölgenin kronik sorunlarını çözmek için bürokrasiyi zorlamak, projeleri hızlandırmak, kaynak aktarımı sağlamak olmalıdır.
TBMM çatısı altında verilen ve büyük oranda cevapsız kalan ya da geçiştirilen önergeler, bu asli görevin yerine geçmez; sadece bir algı operasyonuna dönüşür.
Parlamenter denetim mekanizması değerli ve gereklidir. Ancak etkisi sınırlı kalan, çoğu zaman formaliteden öteye gidemeyen bir araç haline geldiğinde, bu hakkın suiistimali de kaçınılmaz olur.
…
Milletvekillerinin asıl meselesi, “önerge verdik” diye fotoğraf paylaşmak değil, verdikleri önergelerin takipçisi olup sonuç almak, alamıyorlarsa da bunu kamuoyuyla şeffaf bir şekilde paylaşmaktır.
Şu anki tablo ise ne yazık ki tam tersini gösteriyor:
Ne önergelerin büyük bölümü cevaplanıyor, ne de milletvekilleri bu cevapsızlığı kamuoyuyla yeterince dert ediyor.
Sonuç olarak, yazılı soru önergeleri hâlâ varlığını koruyan bir anayasal hak olsa da, bugünkü kullanımı daha çok “görünür olma” çabasından ibaret gibi duruyor.
Yerelde çözülmesi gereken sorunları Meclis kürsüsüne taşımak yerine, Meclis kürsüsünü yerel sorunları çözmeme gerekçesi haline getirmek, ne demokrasiye ne de temsil edilen halka fayda sağlar.
Belki de asıl soru şudur: Milletvekilleri gerçekten denetim mi yapmak istiyor, yoksa denetim yapıyormuş gibi görünmek mi?
